Υπερ-οικοδομικά τετράγωνα: ο επανασχεδιασμός της Βαρκελώνης για την ανάκτηση των δρόμων από τα αυτοκίνητα



Μπορούν τα «υπερ-οικοδομικά τετράγωνα» να βοηθήσουν τη Βαρκελώνη να επιστρέψει στο όραμα της αστικής ουτοπίας του τέλους του 19ου αιώνα, απελευθ
ερώνοντας τους δρόμους από τα αυτοκίνητα έτσι ώστε τα μικρά οικοδομικά τετράγωνα να μπορέσουν κυριολεκτικά να αναπνεύσουν; Τη δεκαετία του 1870, η ταχέως αναπτυσσόμενη καταλανική πόλη ασφυκτιούσε μέσα στα μεσαιωνικά της τείχη. Ο μηχανικός Ildefons Cerdá πρότεινε τότε ένα αμφιλεγόμενο σχέδιο που προέβλεπε το γκρέμισμα των τειχών και τη δημιουργία μιας μεγάλης συνοικίας με ένα πλέγμα οριζόντιων και κάθετων δρόμων, η οποία ονομάστηκε Eixample. Αυτή η προσέγγιση με τα οργανωμένα οικοδομικα τετράγωνα συνάντησε αρκετή αντίσταση όταν προτάθηκε, ωστόσο, έγινε τελικά πρότυπο αστικοποίησης. Όλα αυτά προτού η εκρηκτική άυξηση της αστικής πυκνότητας κατά την βιομηχανική εποχή «πνίξει» την πόλη με αυτοκίνητα και ρυπάνει τον αέρα της.



 

Το σχέδιο του Cerdá προέβλεπε ομοιόμορφη κατανομή πληθυσμού, με τους χώρους πρασίνου, τα σχολεία, τις αγορές και τις άλλες απαραίτητες λειτουργίες σε επίπεδο γειτονιάς να είναι εύκολα προσβάσιμες από κάθε οικοδομικό τετράγωνο. Παρόλο που εκείνη την εποχή, το σχέδιο βοήθησε τη Βαρκελώνη να γίνει μια πιο υγιής πόλη, έκτοτε τα αυτοκίνητα έχουν εισβάλλει ανεξέλεγκτα στις μικρές οδούς, και εκεί όπου άλλοτε υπήρχαν πάρκα, έχουν ξεφυτρώσει πολυκατοικίες. Σήμερα, σε κάθε κάτοικο της συνοικίας Eixample αναλογούν μόλις 1,85 τετραγωνικά μέτρα χώρου πρασίνου (συγκριτικά, στην πόλη του Αμστερνταμ αντιστοιχούν 87,5 τετραγωνικά μέτρα χώρου πρασίνου ανά κάτοικο), ενώ στις κυριότερες αιτίες θανάτου συγκαταλέγονται η (κακή) ποιότητα αέρα και ο καθιστικός τρόπος ζωής. 


 

Η επιτροπή πολεοδομίας της Βαρκελώνης θέλει να αντιστρέψει αυτή την κατάσταση, δημιουργώντας «superilles» ή αλλιώς, υπερ-οικοδομικά τετράγωνα. Κατ’ αρχάς, η κυκλοφορία των οχημάτων στις μικρές οδούς θα διοχετευθεί σε μεγαλύτερους δρόμους περιμετρικά, ενώ εντός των υπερ-οικοδομικών τετραγώνων θα επιτρέπονται μόνο αυτοκίνητα, φορτηγά και δίκυκλα που ανήκουν στους κατοίκους. Σε όλη την πόλη θα δημιουργηθούν ποδηλατόδρομοι συνολικού μήκους 186 μιλίων για να ενθάρρυνθεί η χρήση ποδηλάτου, ενώ ένα ορθογωνικό δίκτυο λεωφορείων θα περιορίσει την κυκλοφορία των μέσων μαζικής μεταφοράς στις κύριες οδικές αρτηρίες. Κάθε υπερ-οικοδομικό τετράγωνο θα γίνει σαν μια μικρή πόλη, με τον δικό της χαρακτήρα.


 

Η νέα αυτή δομή της πόλης θα απελευθερώσει 160 διασταυρώσεις για κυκλοφορία πεζών, δρώμενα, συναντήσεις και άλλους συλλογικούς σκοπούς της τοπικής κοινότητας. Το νέο σχέδιο θα υλοποιηθεί σταδιακά χρησιμοποιώντας υπάρχουσες υποδομές, και θα ξεκινήσει από εννέα περιοχές της πόλης. Σε αυτές συμπεριλαμβάνεται και το Sant Martí, μια συνοικία στην οποία έχουν ήδη διοργανωθεί «μέρες χωρίς αυτοκίνητο» και η οποία θα έχει κεντρικό ρόλο σε μια σειρά παρεμβάσεων-πειραμάτων. Το δημοτικό συμβουλίο ονομάζει αυτή την προσέγγιση «τακτική πολεοδομία» και βασίζεται στη μέθοδο «δοκιμή και λάθος».


 

«Χρησιμοποιούμε ως βάση [για το σχέδιο] την Eixample του Cerdá, η οποία ομως υπονομεύθηκε από την απληστία», λέει ο Salvador Rueda, διευθυντής του Οργανισμού Αστικής Οικολογίας της Βαρκελώνης. «Οι χώροι πρασίνου που προέβλεπε το σχέδιο, σταδιακά καταλαμβάνονταν και χτίζονταν. Και μετά, όταν ήρθαν τα αυτοκίνητα, αυτά κατέλαμβαναν ολοένα και περισσότερο χώρο... Θέλουμε να «ανακαταλάβουμε» εκείνους τους πράσινους χώρους και αυτό μπορεί να επιτευχθεί μόνο μέσω μιας δραστικής αλλαγής στην κυκλοφορία» 


Πηγή:weburbanist.com/

Athanasia Karamerou

Instagram