Αστικός Βελονισμός | Jaime Lerner





Ο Jaime Lerner, ένας από τους κορυφαίους σύγχρονους πολεοδόμους, κατέγραψε όλη την εμπειρία χρόνων και την συμπεριέλαβε σε έναν πλούσιο τόμο, με τίτλο: “Αστικός Βελονισμός: Ύμνος στις αλλαγές που εμπλουτίζουν τη ζωή στην πόλη”. Οι σκέψεις και οι συλλογισμοί του συγγραφέα, που κυκλοφόρησαν αρχικά στα Πορτογαλικά της Βραζιλίας, έλκουν τον αναγνώστη με τον φυσικό και άνετο τρόπο της αφήγησης: είναι σαν να συζητάς με τον ίδιο τον συγγραφέα, πίνοντας ένα ποτήρι κρασί. Ο Lerner είναι αρχιτέκτονας-πολεοδόμος και υπήρξε δήμαρχος της Curitiba, πόλης της Βραζιλίας, όπου εφήρμοσε τις καινοτόμες αλλά και πρακτικές ιδέες του για να αντιμετωπίσει τις διάφορες προκλήσεις. Δημιούργησε γραμμές λεωφορείων ταχείας διέλευσης, επινοώντας μια χαμηλού κόστους εναλλακτική λύση συγκοινωνίας, για τις αναπτυσσόμενες πόλεις του κόσμου αλλά –τώρα πια- και για τις ήδη ανεπτυγμένες. Υιοθέτησε έξυπνους τρόπους για να καθαρίσει τον κόλπο της Curitiba, συνεργαζόμενος με ντόπιους ψαράδες για τη συλλογή των σκουπιδιών. Απέρριψε την πρόταση της Παγκόσμιας Τράπεζας για δανειοδότηση ύψους πολλών εκατομμυρίων, για να βρει μια εγχώρια βιώσιμη λύση για την αντιμετώπιση των οικονομικών εκκρεμοτήτων του δήμου. Με την έξυπνη, εναλλακτική στρατηγική του, έδειξε τον δρόμο και στις άλλες πόλεις, πώς δηλαδή να τα βγάζουν πέρα μόνες τους, βασιζόμενες στις δικές τους δυνάμεις.
Ο Lerner οργανώνει τη σκέψη του για την πόλη γύρω από μια κεντρική ιδέα, που είναι ο Αστικός Βελονισμός. Αναφέρει: “Έτρεφα πάντα την ιδέα και την ελπίδα ότι με το τσίμπημα μιας βελόνας μπορούν να θεραπευτούν πολλές ασθένειες. Η λογική της αποκατάστασης των ζωτικών στοιχείων ενός προβληματικού σημείου, απλά με ένα άγγιγμα, δεν έχει να κάνει με την αναζωογόνηση του συγκεκριμένου σημείου αλλά με όλη την περιοχή που το περιβάλλει.” Υποστηρίζει πως η “σωστή θεραπεία” βασίζεται στην καλή σχέση μεταξύ του γιατρού και του ασθενούς. Ως προέκταση, μία υγιής πόλη στηρίζεται στην καλή σχέση των πολεοδόμων με την ίδια την πόλη, ως ένας ζων οργανισμός. Ο καλός πολεοδομικός σχεδιασμός μπορεί να ξυπνήσει μια πόλη, δίνοντάς της νέες προοπτικές για μια νέα ζωή. Προειδοποιεί όμως πως αυτό αποτελεί μια μακρά διαδικασία. Όπως ο θεραπευτικός βελονισμός, ο οποίος στηρίζεται στην αρχαία Κινεζική φιλοσοφία και προτρέπει σε μακράς διάρκειας προληπτική φροντίδα, έτσι και ο Αστικός Βελονισμός χρειάζεται χρόνο για να θεραπεύσει τις όποιες βλάβες.
Ποια είναι κάποια παραδείγματα εφαρμογής του Αστικού Βελονισμού; Ο Lerner έχει ταξιδέψει σε όλον τον κόσμο για να μελετήσει από κοντά κάποια “τσιμπήματα” και τις επιπτώσεις των, είτε πρόκειται για κτίρια-ορόσημα, όπως το “Guggenheim” του Frank Gehry στο Μπιλπάο, είτε για ανοιχτούς χώρους, όπως το Park Guell, ένα από τα αριστουργήματα του Gaudi, στην Βαρκελώνη.


Κτίριο Guggenheim στο Μπιλμπάο / Karie and Scott blog

Πάρκο Guell, Βαρκελώνη / Share the City

Το μεγάλο μέγεθος της επέμβασης δεν είναι απαραίτητο. “Το ίδιο αποτελεσματικές είναι και μικρότερης κλίμακας ενέργειες, όπως π.χ. το πάρκο Paley στην Νέα Υόρκη.”

Πάρκο Paley, Νέα Υόρκη / Wikipedia

Το να διορθώσουμε προηγούμενες άστοχες ενέργειες είναι επίσης μία πράξη Αστικού Βελονισμού. Π.χ. η κατάργηση του αυτοκινητοδρόμου που διέσχιζε το San Francisco συνετέλεσε στην αναζωογόνηση της πόλης.
Ο Lerner καταγράφει καθημερινές ιστορίες, οι οποίες αποκαλύπτουν την βαθύτερη γνώση του πάνω στο τι είναι αυτό που κάνει την ζωή στην πόλη καλή. Περιπτωσιολογικές μελέτες είναι αρκετές για να κάνουν τον τρόπο θεώρησης πιο αποτελεσματικό για όλους μας. Σε μια παράγραφο λέει: “Συχνά υποστηρίζω πως η Νέα Υόρκη πρέπει να στήσει ένα Μνημείο στον “Άγνωστο Καταστηματάρχη του 24ώρου”. Αυτή η εργατική ομάδα, η οποία αποτελείται κυρίως από μετανάστες από την Κορέα, έχει προσφέρει στην πόλη μια πολύτιμη υπηρεσία μόνο με το να κρατά τις επιχειρήσεις της ανοικτές όλο το 24ωρο. Τα καταστήματα, από τη μια προσφέρουν ατελείωτα ράφια με προϊόντα και από την άλλη ζωντανεύουν και φωτίζουν ολόκληρες γειτονιές.” Αποκαλεί τους ανθρώπους αυτούς “αίμα” της πόλης, μιας και της δίνουν το οξυγόνο που της χρειάζεται για να κρατηθεί στη ζωή.


Delicatessen στη Νέα Υόρκη/Gawker



Στην ίδια “αρτηρία” ανήκουν και οι πλανόδιοι πωλητές, φαινόμενο τόσο παλιό όσο και η πόλη. Σκεφτείτε τις υπαίθριες αγορές: σε μια δεδομένη στιγμή, σε μια ορισμένη γειτονιά, οι μικροπωλητές πιάνουν δουλειά –συνήθως ώρες πριν ανάψουν τα φώτα στις βιτρίνες των καταστημάτων– και μετά εξαφανίζονται με τα εμπορεύματά τους και τους πάγκους τους, χωρίς κανένα ίχνος πίσω τους. Με τον τρόπο αυτό το εμπόριο είναι συνεχές, μέρα νύχτα, και οι δρόμοι πάντα ασφαλείς.
Ο Βελονισμός δεν είναι απαραίτητο να έχει υλική υπόσταση. Μπορεί να είναι μόνο αισθητήριος, όπως η μουσική. “Όταν σκέφτεστε την πόλη του Ρίο σας έρχονται στα αυτιά σας οι μελωδίες των “Copacabana”, “Corcovado”, “Girl from Ipanema” ή “Cidade Maravilhosa.” Ο Lerner ισχυρίζεται πως κάθε πόλη πρέπει να φιλοδοξεί να έχει το τραγούδι της. “Όταν ένα ξεχωριστό τραγούδι ή σκοπός παραπέμπει στην ταυτότητα της χώρας, τότε έχουμε μια καλή εφαρμογή του Βελονισμού. Αντανακλά στην καθημερινή ζωή, όπως για π.χ. ένας αυτοσχέδιος ρυθμικός χορός έξω από ένα μικρό μπαρ στο Ρίο, ο ρυθμός των ντραμς σε ένα πεζόδρομο στην Bahia, ή η ορμητική ροή του hip-hop από γιγαντιαία ηχεία στους δρόμους της Νέας Υόρκης.” Άραγε υπάρχει ένα τραγούδι για την πόλη σας που να το γνωρίζουν όλοι; Αν όχι, γιατί όχι;
Επισημαίνει ακόμη τα σημεία όπου οι πόλεις έχουν ξεστρατίσει και προσφέρει μεθόδους επίλυσης των προβλημάτων, χρησιμοποιώντας απλές και κοινές μεθόδους. Για παράδειγμα, στο Santiago de Cali στην Κολομβία, επικρίνει την καταστροφή της ταυτότητας της πόλης με την κατασκευή υπερμεγεθών λεωφόρων. “Μόνο για να τις διασχίσεις, θα πρέπει να σκαρφαλώσεις ξεφυσώντας σε αιωρούμενες πεζογέφυρες.” “Εδώ”, υποστηρίζει, “αποτελεσματικός Βελονισμός σημαίνει να κατασκευάζεις υποδομές μικρής κλίμακας, δίνοντας ωφέλιμο χώρο στις φυσικές ομορφιές μιας πόλης, όπως ένα υδάτινο ρέμα ή το χάδι του ανέμου.” Οι μεγάλες εγκαταστάσεις τέμνουν τη ζωή στην πόλη, δημιουργώντας τρύπες στον αστικό ιστό.
Τα κενά αυτά μπορούν να καταστρέψουν τη ζωή στους δρόμους. Για τον Lerner, υπάρχουν πολλά πολεοδομικά προβλήματα που προκύπτουν από την “ασυνέχεια”. Περιγράφει την εικόνα μιας “θλιβερής” πόλης, με έρημα, άψυχα προάστια και εκτάσεις που στερούνται χώρων κατάλληλων για κατοικία. Οι συνέπειες είναι το ίδιο δραματικές, όσο και όταν υπάρχουν κενά οικόπεδα και ετοιμόρροπα κτίρια. Οι πόλεις οφείλουν να γεμίσουν τα κενά αυτά, ακόμη και με προσωρινές κατασκευές. Ένα από τα ισχυρότερα πιστεύω του είναι η “συνέχεια της ζωής”.

 νόσω θίγει όλα τα παραπάνω, το μήνυμα του Lerner είναι πως οι συνθήκες της ζωής που επικρατούν στους δρόμους μιας πόλης είναι πολύ σημαντικές για την εύρυθμη λειτουργία της. Ισχυρίζεται πως “ο καλός Βελονισμός έχει στόχο να βγει ο κόσμος στους δρόμους και να δημιουργηθούν σημεία συνάθροισης. Κυρίως, πρέπει η πόλη να λειτουργεί ως καταλύτης στη διά-δραση των ανθρώπων.” Κι επομένως, “όσο οι πόλεις συνειδητοποιούν τον κρίσιμο ρόλο που έχουν στο να έρχονται σε επαφή οι πλούσιοι με τους φτωχούς ή οι ηλικιωμένοι με τους νεότερους, τόσο περισσότεροι χώροι συγκέντρωσης θα δημιουργούνται και τόσο πιο ζωντανές οι γειτονιές θα είναι.” Ως εκ τούτου, ο ρόλος των πολεοδόμων δεν μπορεί να υποτιμάται. “Ο σχεδιασμός του δημόσιου χώρου είναι εξαιρετικά σημαντικός.” Και αναλύει τους τύπους των πάρκων, πλατειών και οικοδομικών τετραγώνων που είναι πιο αποτελεσματικοί.
Η μόνη μου ένσταση για αυτό το διορατικό βιβλίο είναι ότι κάποιες φορές δεν αντιστοιχούν οι εικόνες στο κείμενο. Θα θέλαμε να δούμε τις σκηνές τις οποίες περιγράφει ο Lerner. Ενώ λοιπόν κάποιες εικόνες είναι παραστατικές και σχετικές, κάποιες άλλες δεν είναι. Μια πιο προσεκτική επιλογή του συνοδευτικού υλικού του βιβλίου θα τόνιζε περισσότερο το περιεχόμενο ενός από τα πιο ενδιαφέροντα βιβλία με θέμα την Πόλη που κυκλοφόρησαν τελευταία.


Πηγή: dirt.asla.org

Athanasia Karamerou

Instagram