10 πόλεις επαναπροσδιορίζουν τη σχέση με τα ποτάμια τους


Με την εξέλιξη της τεχνολογίας και των υποδομών, τα ποτάμια έχουν γίνει λιγότερο σημαντικά και ολοένα και περισσότερο παραγκωνίζονται. Παρακάτω εξετάζουμε την περίπτωση 10 πόλεων, οι οποίες επανασυνδέονται με τα ποτάμια τους.
Ζούμε σε μια εποχή κατά την οποία, για πρώτη φορά από τη βιομηχανική επανάσταση, παρατηρούμε μια μεγάλη αλλαγή στον τρόπο που αποτυπώνεται η σχέση μεταξύ πόλης και φύσης στις σύγχρονες πόλεις. Αρχιτέκτονες, σχεδιαστές τοπίου, καλλιτέχνες, πολιτικοί και η κοινωνία συνεργάζονται όλοι μαζί στο να ανακαλύψουν τρόπους επανένταξης της φύσης στις πόλεις, μέσω των ξεχασμένων ποταμών.
Μερικοί διώχνουν υποδομές ή προσδιορίζουν εκ νέου την εγκαταλελειμμένη βιομηχανική κληρονομιά δίπλα στο ποτάμι για να επαναφέρουν τη φύση και να αυξήσουν την ποιότητα ζωής των περιοχών που τις περικλείουν. Άλλοι προχωρούν σε ένα εντελώς νέο επίπεδο, αναλογιζόμενοι μια ανθεκτική μελλοντική σχέση με τα ποτάμια τους, εξαιτίας των σημερινών επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής.
Επιλέξαμε 10 πόλεις που βρήκαν τρόπο να βελτιώσουν την ποιότητα ζωής τους και να επαναφέρουν την φύση στην καρδιά της πόλης, μέσω του επαναπροσδιορισμού της σχέσης με τα ποτάμια τους. 


Κορέα-Σεούλ-Cheonggyecheon-2008-01από stari4ek - αρχικά δημοσιεύτηκε στο Flickr ως fest2-01. Σύμφωνα με την άδεια CC BY-SA 2.0 μέσω Commons

10. Σεούλ, Νότια Κορέα – Έργο Cheonggyecheon ποταμού. Ολοκληρώθηκε το 2005
Προτού γίνει ένα σημαντικό σημείο συνάντησης για τους ανθρώπους της Σεούλ το 2005, ο ποταμός Cheongycheon ήταν ένα άκρως μολυσμένο κανάλι λυμάτων που περιβάλλονταν από έντονη δόμηση και χώριζε την πόλη. Η αναδιαμόρφωση του 11km καναλιού και η αποδόμηση του περίγυρου, προσδιόρισε εκ νέου τις ιδιότητες του ποταμού και τον τρόπο συσχέτισης των ανθρώπων με τον ποταμό.  


Δείτε: Cheonggyecheon ποταμός στη Νότια Κορέα – Πιθανά η καλύτερη αποκατάσταση ποταμού στον κόσμο

Η παρέμβαση μεταμόρφωσε όλη την αστική εμπειρία σε μια φιλική προς τους πεζούς εμπειρία δίπλα στο ποτάμι με πληθώρα παράλληλων δραστηριοτήτων. Το έργο σχεδιάστηκε για να αντιμετωπίσει τα διαφορετικά επίπεδα της στάθμης του ποταμού κατά τη διάρκεια των μουσώνων και των λοιπών μηνών του έτους. Επίσης αποτέλεσε εξίσου ένα σύμβολο της μελλοντικής ενοποίησης της Βόρειας και Νότιας Κορέας.

9. Λιουμπλιάνα, Σλοβενία - Έργο ανάπλασης του ποταμού Ljubljanica. Ολοκληρώθηκε το 2011
Στις αρχές του 20ου αιώνα, οι όχθες του ποταμού Ljubljanica άρχισαν να σαπίζουν, λόγω της γήρανσης των υποδομών και της κατασκευής χώρων στάθμευσης. Ο ποταμός έρεε κατευθείαν μέσα από το κέντρο της παλιάς πόλης και η μόλυνσή του άρχισε να έχει μια σοβαρά αρνητική επίδραση στη ζωτικότητας της πόλης.


Περίπτερο στις όχθες του Ljubljanica από τον BB Arhitekti  Saša Pančić
 Συνειδητοποιώντας τον κίνδυνο της αστικής υποβάθμισης λόγω της μόλυνσης του ποταμού, το δημοτικό συμβούλιο αποφάσισε να επενδύσει €20 εκατομμύρια στην ανάπλαση ενός κεντρικού τμήματος του ποταμού Ljubljanica και να επαναπροσδιορίσει τα οφέλη του στην ποιότητα ζωής της πόλης. Το αποτέλεσμα είναι μια αναβίωση του κέντρου της πόλης, πρόσθετοι δημόσιοι χώροι δίπλα στον ποταμό και μια αποστροφή της τάσης επέκτασης των πόλεων που προκαλείται από την υπονόμευση των φυσικών ιδιοτήτων που προσφέρει ο ποταμός στην πόλη.

 8. Μαδρίτη, Ισπανία. Έργο ποταμού Manzanares. Ολοκληρώθηκε το 2011.
Πριν από την ολοκλήρωση του έργου ο ποταμός Manzanares ήταν εγκλωβισμένος και στις δύο όχθες του από δρόμους υψηλής ταχύτητας. Η πρόσβαση στο ποτάμι ήταν αδύνατη και οι πολύτιμες ιδιότητες αναψυχής που θα μπορούσε να προσφέρει, εξανεμίστηκαν για χάρη των αυτοκινήτων. Χρειάστηκε να ληφθούν δραστικά μέτρα για να γυρίσει το ποτάμι πίσω στην πόλη.


Ρίο Μαδρίτη © Δήμος Μαδρίτης

Το κόστος του έργου εκτοξεύθηκε στα 280 εκατομμύρια ευρώ για να κρυφτεί η εθνική οδός και να δημιουργηθούν δημόσιοι χώροι, πάρκα, γέφυρες, δίδοντας μια νέα εικόνα στο ποτάμι και διορθώνοντας τη σχέση του με την πόλη. Η παρέμβαση προσέφερε βελτίωση της ποιότητας ζωής σε όλες τις κοντινές γειτονιές και έκανε το ποτάμι ένα σημαντικό αξιοθέατο για όλους στη Μαδρίτη.


7. Παρίσι - η μετατροπή των όχθεων του ποταμού Σηκουάνα
Το Παρίσι είναι μία από τις πιο πυκνόκατοικημένες πόλεις του κόσμου, με ένα τεράστιο Μνημείο Παγκόσμιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς κατά μήκος του ποταμού Σηκουάνα που προστατεύεται από την UNESCO. Οι όχθες του έγιναν αυτοκινητόδρομοι στη δεκαετία του '60 και ήταν αφιερωμένοι μόνο στα αυτοκίνητα. Μόλις το 2001, οι αρχές της πόλης αποφάσισαν να εισαγάγουν ένα προσωρινό κίνητρο, ώστε να επιστρέψουν οι Παριζιάνοι στο ποτάμι, όπου κατά το παρελθόν άνθιζε από δραστηριότητες και οι άνθρωποι ζούσαν μαζί του. 


Όχθες Σηκουάνα, Παρίσι, Γαλλία από Franklin Azzi Architecture. © FRANKLIN AZZI ARCHITECTURE

Η πρωτοβουλία αποτελείται από την παύση κυκλοφορίας αυτοκινήτων σε αρκετές λωρίδες κατά μήκος του ποταμού και η μετατροπή τους σε ζωτικούς δημόσιους χώρους για ένα μήνα. Η επιτυχία της ετήσιας αυτής δράσης, οδήγησε την αντιπολίτευση να προχωρήσει το θέμα περαιτέρω. Έτσι το 2012 η πόλη προχώρησε σε παύση κυκλοφορίας αυτοκινήτων σε μεγάλα τμήματα των οδών κατά μήκος της όχθης του ποταμού. Οι δρόμοι μεταμορφώθηκαν σε μόνιμους πεζοδρόμους συγκέντρωσης ανθρώπων, επαναπροσδιορίζοντας τη σχέση των Παριζιάνων με τον ποταμό και αυξάνοντας την αξία του, ως μνημείο παγκόσμιας πολιτιστικής κληρονομιάς.

6. Ποταμός Tanghe, Πόλη Qinhuangdao, Επαρχία Hebei, Κίνα. Πάρκο Κόκκινης Κορδέλας. Ολοκληρώθηκε το 2008.
Στην περίπτωση αυτού του έργου, οι όχθες των ποταμών δεν άλλαξαν από τη βιομηχανική ιστορία, αλλά διασώθηκαν από την ταχέως αναπτυσσόμενη αστική ανάπτυξη και δόθηκε μια νέα ζωή με πολύ μικρές παρεμβάσεις. Η δημιουργία του πάρκου Κόκκινης Κορδέλας ήρθε την κατάλληλη στιγμή για να ικανοποιήσει την αυξανόμενη ανάγκη για δημόσιο χώρο και να αποτρέψει την ορμή της αστικής ανάπτυξης.


Πάρκο Κόκκινης Κορδέλας Credit: Turenscape

Πριν από τη μετατροπή του, ήταν ένα πλούσιο φυσικό περιβάλλον, το οποίο όμως ήταν απρόσιτο και επικίνδυνο να χρησιμοποιηθεί για δραστηριότητες αναψυχής. Είχε μετατραπεί σε χωματερή σκουπιδιών από τη γειτονική πολυπληθή παραλία και δεν ήταν ασφαλής λόγω της οικιστικής εξάπλωσης ως παραγκούπολη.
Το κύριο στοιχείο του σχεδιασμού - η κόκκινη κορδέλα- διατρέχει όλο το πάρκο. Σχεδιάστηκε για να ενσωματωθούν φωτισμοί, καθίσματα και χώροι περιπάτου, καθώς η δημιουργική ομάδα είχε στόχο να διατηρήσει τους φυσικούς χώρους, ενώ ταυτόχρονα να δημιουργήσει ευκαιρίες για δραστηριότητες αναψυχής.


Πάρκο Κόκκινης Κορδέλας Credit: Turenscape

Από την ολοκλήρωσή του το 2008, το περιβάλλον του πάρκου έχει αστικοποιηθεί και ο πληθυσμός έχει υψηλότερες απαιτήσεις για τη διατήρηση της ποιότητας του φυσικού περιβάλλοντος. Το Πάρκο Κόκκινης Κορδέλας ανταποκρίνεται τόσο στις απαιτήσεις της φύσης αλλά και του κοινού προσφέροντας ένα δημόσιο χώρο για να αλληλεπιδρούν με ασφάλεια.


 5. Έργο ανάπλασης ποταμού Ρον, Λυών, Γαλλία. Ολοκληρώθηκε το 2007.
Η ιστορία του ποταμού Ρον είναι παρόμοια με του ποταμού Garonne στο Μπορντό, όπου στο παρελθόν κυριαρχούσε η αυτοκινητοβιομηχανία και το λιμάνι. Το 2003, το δημοτικό συμβούλιο προκήρυξε διαγωνισμό αναζητώντας να δημιουργήσει ένα χώρο κατά μήκος του ποταμού που φέρνει τους ανθρώπους πιο κοντά στη φύση, έρχονται σε επαφή με το ποτάμι και είναι ένας τόπος συνάντησης που προσφέρει μια ποικιλία δραστηριοτήτων. Η εταιρεία που προκρίθηκε ανέπτυξε μια πρόταση για την ανάπλαση 5 χιλιομέτρων χώρων στάθμευσης και οδών ταχείας κυκλοφορίας, σε ένα ελκυστικό τοπίο, ενσωματώνοντας μια σειρά από δραστηριότητες σε όλο το μήκος του.


Όχθες Ποταμού Λυών Credit: IN SITU Architectes Paysagistes

Κατά τη διάρκεια της διαδικασίας σχεδιασμού, η εταιρεία εξασφάλισε την ενεργή συμμετοχή της κοινότητας, ώστε να εισακουστούν τα θέλω τους και το τελικό αποτέλεσμα να ανταποκρίνεται στις ανάγκες της πόλης. Τώρα, προσφέρονται σημεία για ψάρεμα, ενοικίαση ποδηλάτων, σημεία χαλάρωσης, δημόσιοι χώροι συγκέντρωσης και η βεράντα στη γέφυρα Guilloètire, όπου αποτελεί και την είσοδο στο κέντρο της παλιάς πόλης. 

Όχθες Ποταμού Λυών Credit: IN SITU Architectes Paysagistes

Το πάρκινγκ και τα αυτοκίνητα απαγορεύονται σε αυτό το χώρο. Επιτρέπεται μόνο η ποδηλασία και το περπάτημα. Το σημείο αυτό αποτελεί επίσης ένα τμήμα του Ευρωπαϊκού μονοπατιού που εκτείνεται από τη λίμνη της Γενεύης έως την ακτή της Μεσογείου. Το έργο ολοκληρώθηκε το 2007 και αμέσως έγινε ένα αγαπημένο μέρος για τους κατοίκους της Λυών, συνδέοντας την πόλη με το ποτάμι και δημιουργώντας μια νέα σχέση των κατοίκων με τον ποταμό Ρον.


4. Αποκατάσταση των εξ αριστερών όχθεων του ποταμού Garonne, Μπορντό, Γαλλία. Ολοκληρώθηκε το 2009.
Όπως στην πλειονότητα των προρρηθέντων πόλεων, οι όχθες του ποταμού Garonne στο Μπορντό, ήταν αφιερωμένες στη βιομηχανία. Στην αριστερή όχθη του ποταμού Garonne, στα 1700, βρισκόταν το "Port de la Lune" μαζί με μια έκταση 4,5 χιλιομέτρων βιομηχανικών κτισμάτων κατά μήκος του ποταμού, δίπλα στο κέντρο της πόλης. Στις αρχές του 20ου αιώνα, οι βιομηχανικές δραστηριότητες εγκαταλείφθηκαν και αντικαταστάθηκαν από θέσεις στάθμευσης.
Μέχρι το έτος 2005, αυτές οι πρώην βιομηχανικές περιοχές δεν διέθεταν καμία αίσθηση χώρου ή σημασίας. Αυτή ήταν η στιγμή που η πόλη αναγνώρισε τις προοπτικές μιας μεταμόρφωσης σε ένα ζωντανό δημόσιο χώρο, όπου θα προσκαλούσε το ποτάμι πίσω στην πόλη και τους ανθρώπους πίσω στο ποτάμι. Στον πυρήνα του έργου ήταν η δημιουργία γραμμής τραμ, κατά μήκος του ποταμού, για να αφήσει περισσότερο χώρο για τους πεζούς. Μόλις ολοκληρώθηκε η γραμμή τραμ, ο δήμαρχος του Μπορντό θέλησε να δημιουργήσει μια σύνδεση του ποταμού με τις κοντινές γειτονιές και τις απέναντι όχθες του.
Επέλεξε τις προτάσεις του Michel Courajoud, στόχος του οποίου ήταν να διατηρήσει την αίσθηση του λιμανιού, υπό μια νέα αστική πραγματικότητα διατηρώντας ταυτόχρονα τα στοιχεία του παλιού λιμανιού στο νέο σχεδιασμό. Με την έναρξη του καθαρισμού της περιοχής για την κατασκευή των έργων, οι άνθρωποι άρχισαν να πλησιάζουν τον ποταμό, νοιώθοντας μια φυσική έλξη απέναντί του. Το πιο γνωστό χαρακτηριστικό του έργου είναι ο «καθρέφτης νερού», ο οποίος αποτελεί τη μεγαλύτερη πισίνα αντικατοπτρισμού στον κόσμο. Το έργο ολοκληρώθηκε το 2009, και οι νέοι δημόσιοι χώροι που δημιουργήθηκαν αύξησαν την ποιότητα ζωής και προσέφεραν μια νέα αστική εμπειρία, η οποία βρίσκεται κοντά στον ποταμό.


3. Έργο αναγέννησης ποταμού στη Μόσχα, Ρωσία. Ολοκληρώθηκε το 2015
Στο γενικότερο πλαίσιο παροχής μιας καλύτερης ποιότητας ζωής στην πόλη, η Μόσχα ακολουθεί το παράδειγμα πολλών πόλεων που έδρασαν ανάλογα και ανακαλύπτει την προστιθέμενη αξία του ποταμού της, ως μέρος των δημόσιων χώρων της πόλης. Το πρώτο βήμα έγινε με τη μεταμόρφωση 1 χιλιομέτρου των όχθεων του ποταμού. Οι χώροι στάθμευσης και οι λωρίδες κυκλοφορίας αντικαταστάθηκαν από πεζόδρομους κατά μήκος του ποταμού, με φιλόξενη αστική επίπλωση, ένα χώρο για ζωγράφους, σιντριβάνια, ένα υπαίθριο χώρο παραστάσεων και πολλές δραστηριότητες, ανάλογα την εποχή.
Το επόμενο βήμα για την αναβίωση της ζωής κατά μήκος του ποταμού έγινε με το διεθνή διαγωνισμό που διενεργήθηκε για αυτό το σκοπό. Η κοινοπραξία που νίκησε πρότεινε ένα πρόγραμμα ανάπλασης του συνόλου του ποταμού με σκοπό να δημιουργήσει την πράσινη ραχοκοκαλιά της πρωτεύουσας στο μέλλον. Το έργο περιλαμβάνει τη δημιουργία δημόσιων χώρων συγκέντρωσης κατά μήκος του ποταμού, την ανάπτυξη του τουρισμού και των θαλάσσιων μεταφορών με τη διασύνδεση των γειτονιών και των ανάλογων λιμένων.


Δείτε: Μια επισκόπηση του έργου αναγέννησης του ποταμού στη Μόσχα



Υπάρχει επίσης μια ιδέα για να δημιουργηθούν φυσικοί χώροι σε ορισμένα τμήματα των ποταμών. Αν υλοποιηθεί επιτυχώς το έργο, η Μόσχα θα γίνει σημείο αναφοράς για πολλές μεγαλούπολεις του κόσμου, σύμφωνα με τα λεγόμενα ενός εκ των μελών της κριτικής επιτροπής επιλογής του νικητή.

2. Ποταμός Kallang, Σιγκαπούρη – Πάρκο Bishan. Ολοκληρώθηκε το 2012

Το έργο μετατροπής του πάρκου του ποταμού Kallang, προέκυψε από την ανάγκη εύρεσης λύσεων, ώστε ο ποταμός να έχει μαγαλύτερη ροή, κατά τη διάρκεια των πλημμυρών που προέκυπταν, αλλά και της πρωτοβουλίας της πόλης για καλύτερη αξιοποίηση των καναλιών που αποστραγγίζονταν. Το όνομα του έργου προκύπτει από τις λέξεις Ενεργό, Όμορφο, Καθαρό νερό στοχεύοντας να δημιουργήσει ζωντανούς χώρους συγκέντρωσης των ανθρώπων, αλλά παράλληλα να διευκολύνει τις λειτουργίες αποστράγγισης του ποταμού. 


Πάρκο Bishan credit Atelier Dreiseitl.

Το κανάλι 2,7 χιλιομέτρων αφαιρέθηκε για να αφήσει χώρο στη φυσική ροή του ποταμού, ενώ παράλληλα να προσφέρει πρόσβαση στον ποταμό σε όλες τις μεταβολές της στάθμης του. Από την καταστροφή του καναλιού, δημιουργήθηκε ένα λόφος, που λειτουργεί ως σημείο θέασης του νέου φυσικού τοπίου που δημιουργήθηκε. Το αποτέλεσμα ήταν μια ολική μεταμόρφωση του τρόπου διασύνδεσης των ανθρώπων με το νερό. Αποτέλεσε σύνδεσμο επαναπροσέγγισης των κοινοτήτων που ήταν χωρισμένες πριν, μέσα από την πληθώρα δραστηριοτήτων που το πάρκο προσφέρει σήμερα. 


Δείτε: Ποταμός Kallang στο Πάρκο Bishan



1. Ανακατασκευή εκβολών ποταμού Hudson, Νέα Υόρκη.
Ο λόγος για την ανάγκη επανεξέτασης της σχέσης της Νέας Υόρκης  με τις εκβολές του ποταμού Hudson, δεν ήταν μόνο η ανάγκη εγγύτητας των δημόσιων χώρων συγκέντρωσης με το νερό, αλλά και οι επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής, μετά τον τυφώνα Sandy. H εταιρεία που νίκησε το διεθνή διαγωνισμό, αναζήτησε μια ανθεκτική λύση προστασίας της Νέας Υόρκης από τον αυξημένο κίνδυνο για πλημμύρες, εξαιτίας της κλιματικής αλλαγής.
Η πρόταση περιλαμβάνει τη δημιουργία 12 χιλιομέτρων κοινωνικών υποδομών, δημιουργώντας χώρο για δραστηριότητες και δημόσιους χώρους συγκέντρωσης κοντά στο ποτάμι, αλλά παράλληλα να αποτελέσει ένα διπλάσιο τοίχος προστασίας για τις μελλοντικές πλημμύρες και καταστροφές. 


Δείτε: The Driline:Το όραμα για την πόλη της Νέας Υόρκης


Το έργο είναι μια σειρά συνδεδεμένων αστικών παρεμβάσεων, ενεργώντας ως ένα φυσικό απορροφητικό της στάθμης του νερού, παρέχοντας μια νέα εμπειρία ανάμεσα στη φύση και το νερό, μερικά βήματα μακριά από την πυκνοκατοικημένη πραγματικότητα του Μανχάταν. Αν η πόλη βρει τα χρήματα να οικοδομήσει αυτό το καινοτόμο και πολυλειτουργικό τοίχος προστασίας, πιθανά να επιλύσει το πρόβλημα με την άνοδο της στάθμης της θάλασσας, αλλά και επαναπροσδιορίσει το τρόπο αλληλεπίδρασης των πόλεων και τα ποτάμια για τα επόμενα χρόνια.
Οι παραπάνω πόλεις είναι μερικά μόνο παραδείγματα από διαφορετικές προσεγγίσεις, για τον τρόπο που οι πόλεις θα μπορούν να αλληλεπιδρούν με τους ποταμούς τους. Επιπλέον, υποδηλώνουν ξεκάθαρα την ανάγκη ένταξης των ποταμών στο μελλοντικό όταμα των πόλεων, με στόχο να παρέχουν περισσότερους δημόσιους χώρους κοντά στη φύση.
Η αναζήτηση δημιουργικών λύσεων για εκ νέου ανακάλυψη των λειτουργιών των ποταμών και της απόδοσης του ανάλογου χώρου και αξίας είναι ένα βήμα προς μια βιώσιμη και ανθεκτική πόλη του μέλλοντος.
 


Πηγή: landarchs.com/
 

Athanasia Karamerou

Instagram